Αν και οι όροι «Παιχνιδοποίηση/Gamification» και «Παιχνιδοκεντρική Μάθηση/Game-Based Learning» συγχέονται συχνά, αποτελούν διακριτές εκπαιδευτικές στρατηγικές με διαφορετικές αρχές λειτουργίας.
1. Παιχνιδοποίηση & βασικές αρχές
Η Παιχνιδοποίηση (Gamification) αναφέρεται στη στρατηγική εφαρμογή αρχών και μηχανισμών σχεδιασμού παιχνιδιών σε περιβάλλοντα που δεν αποτελούν παιχνίδια, με στόχο την αύξηση συμμετοχής και την κινητοποίηση (Christopoulos & Mystakidis, 2023). Χρησιμοποιεί στοιχεία όπως πόντους/points, σήματα/badges, πίνακες κατάταξης/leaderboards και προκλήσεις/challenges.
Βασικές αρχές Παιχνιδοποίησης (Christopoulos & Mystakidis, 2023):
- Παρακίνηση: Ενίσχυση εσωτερικών κινήτρων (αυτονομία, ικανότητα, συσχέτιση) και εξωτερικών ανταμοιβών
- Άμεση Ανατροφοδότηση: Συνεχής ενημέρωση προόδου για προσαρμογή στρατηγικών
- Προοδευτική Πρόκληση: Κλιμάκωση δυσκολίας για επίτευξη κατάστασης ροής (flow)
2. Παιχνιδοκεντρική Μάθηση & βασικές αρχές
Η Παιχνιδοκεντρική Μάθηση (Game-Based Learning) δημιουργεί διαδραστικά παιχνίδια ειδικά σχεδιασμένα για εκπαιδευτικούς σκοπούς, που μεταδίδουν συγκεκριμένες γνώσεις και δεξιότητες (Magpusao, 2024). Αποτελούν σύνθετα συστήματα που συγχωνεύουν το παιχνίδι με τη μάθηση (De Carvalho & Coelho, 2022).
Βασικές αρχές Παιχνιδοκεντρικής Μάθησης (Ζακόπουλος και συν., 2023, Σύψας και συν., 2013):
- Ενεργός Συμμετοχή: Μετατροπή μαθητών σε ενεργούς συμμετέχοντες που λύνουν προβλήματα και παίρνουν αποφάσεις
- Αφηγηματική Εμπλοκή: Χρήση ιστορίας για συναισθηματική σύνδεση και βαθύτερη κατανόηση
- Βιωματική Μάθηση: Πειραματισμός και μάθηση από λάθη χωρίς πραγματικές συνέπειες
- Συνεργατική Μάθηση: Ομαδική εργασία για ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων
⇒ Η κύρια διαφορά μεταξύ των δύο προσεγγίσεων είναι ότι η παιχνιδοποίηση προσθέτει στοιχεία παιχνιδιού σε υπάρχουσες εκπαιδευτικές δραστηριότητες, ενώ η παιχνιδοκεντρική μάθηση δημιουργεί ολόκληρα παιχνίδια με ενσωματωμένους μαθησιακούς στόχους.
3. Οφέλη της Παιχνιδοποίησης & της Παιχνιδοκεντρικής Μάθησης
Οι δύο προσεγγίσεις προσφέρουν σημαντικά οφέλη, όπως:
- αύξηση της παρακίνησης και της ενεργούς συμμετοχής
- ανάπτυξη δεξιοτήτων κριτικής σκέψης και επίλυσης προβλημάτων
- δημιουργία ευχάριστου μαθησιακού περιβάλλοντος
- υποστήριξη συνεργατικής μάθησης
- εξατομικευμένη προσαρμογή δυσκολίας στο επίπεδο κάθε μαθητή
4. Χρήσιμα Εργαλεία Παιχνιδοποίησης
Ενδεικτικά εργαλεία για την ενσωμάτωση παιχνιδοποίησης στην εκπαίδευση, είναι τα παρακάτω:
- Kahoot! – Διαδραστικά κουίζ με ανταγωνιστικά στοιχεία
- Classcraft – Μετατρέπει την τάξη σε παιχνίδι ρόλων
- Quizizz – Εξατομικευμένες ασκήσεις με gamification
- Minecraft Education Edition – Εκπαιδευτικά projects σε εικονικό περιβάλλον
- Duolingo – Γλωσσική εκμάθηση με παιχνιδοποίηση
Βιβλιογραφικές αναφορές
Christopoulos, A., & Mystakidis, S. (2023). Gamification in Education. Encyclopedia, 3(4), 1223-1243. https://doi.org/10.3390/encyclopedia3040089
De Carvalho, C. V., & Coelho, A. (2022). Game-based learning, gamification in education and serious games. Computers, 11(3), 36. https://www.mdpi.com/2073-431X/11/3/36
Ζακόπουλος Β., Κελεσίδης Ε., Κουνελάκης Κ., Νιάρη Μ., & Χαρτοφύλακα Α. (2023). Το ψηφιακό εκπαιδευτικό παιχνίδι “1821 - 2021. 200 χρόνια από την επανάσταση, ένα ταξίδι στα χρόνια του Αγώνα”. Ένα εργαλείο στα χέρια του/της εκπαιδευτικού. Συνέδρια της Ελληνικής Επιστημονικής Ένωσης Τεχνολογιών Πληροφορίας & Επικοινωνιών στην Εκπαίδευση, 1, 0255–0266. https://eproceedings.epublishing.ekt.gr/index.php/cetpe/article/view/5743
Magpusao, J. R. (2024). Gamification and game-based learning in primary education: A bibliometric analysis. Computers and Children,3(1), em005. https://doi.org/10.29333/cac/14182
Σύψας Α., Λέκκα Ά., & Παγγέ Τ. (2013). Εκπαιδευτικά παιχνίδια με τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών για την ανάπτυξη της περιβαλλοντικής συνείδησης παιδιών. Επιστημονική Επετηρίδα Παιδαγωγικού Τμήματος Νηπιαγωγών Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, 6, 267–279. https://doi.org/10.12681/jret.764
Σύνδεσμοι Podcast